Nhà thờ chính toà Xã Đoài

“Nền cũ lâu đài bóng tịch dương”*

Năm 1627 ghi dấu hai sự kiện lớn, 1 của xã hội Việt Nam, và 1 của giáo hội Việt Nam.

Tháng 3/1627 Trịnh Tráng ở khởi 20 vạn quân thuỷ bộ nam tiến đánh họ Nguyễn ở phía Nam, mở đầu cho cuộc nội chiến kéo dài hơn nửa thế kỷ với kết quả là đất nước chia đôi thành Đàng Trong và Đàng Ngoài.

Cùng năm ấy, và cũng trong tháng ấy, Tu sĩ Alexandre de Rhodes, hay Đắc Lộ, đặt chân lên Cửa Bạng, Thanh Hoá, mở đầu cho hành trình truyền giáo tràn đầy hồng ân Chúa trên vùng đất bắc bộ. Ngài là một trong những tu sĩ quan trọng nhất xây dựng giáo hội Việt Nam sơ khai, đặc biệt góp công đầu hình thành chữ quốc ngữ ta dùng hiện nay.

Sau 8 tháng rong ruổi qua các vùng đất, cha Đắc Lộ ghé vào những cửa biển xứ Nghệ: Cửa Lò, Cửa Sót, và Cửa Rùm, và thành lập ở những nơi ấy các cộng đoàn Kitô hữu nhiệt thành. Một năm sau, khi ngài phải rời đi, số giáo dân tại vùng đất này đã rất đông đảo, đặt nền móng vững chắc và đời đời cho giáo hội của Chúa trên vùng đất linh thiêng xứ Nghệ, về sau trở thành giáo phận Vinh.

 

Cảnh sắc Nghệ An (ảnh: http://truyenhinhdulich.vn)

Một góc Nghệ An (ảnh: truyenhinhdulich.vn)

Nghệ Tĩnh – vùng đất địa linh nhân kiệt

Có lẽ khí thiêng của Sông Lam – Núi Hồng, hai địa danh nổi tiếng của Nghệ An và Hà Tĩnh, đã hun đúc nên những tài năng và nhân cách xuất chúng nơi đây: Nguyễn Công Trứ, nhà chính trị và quân sự nổi bật đầu triều đại nhà Nguyễn với công khai phá vùng đất Thái Bình và Phát Diệm hiện nay; đại thi hào Nguyễn Du với kiệt tác Truyện Kiều muôn đời bất hủ; La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp, danh sĩ nổi tiếng thời Tây Sơn; chí sĩ Phan Bội Châu, lãnh tụ cách mạng chống Pháp những ngày đầu tiên nổi bật với phong trào Đông Du; Nguyễn Trường Tộ với bản điều trần và kế sách chấn hưng đất nước đi trước thời đại dâng vua Tự Đức; Phan Đình Phùng với cuộc nổi dậy chống Pháp tại Hương Khê; và Hồ Chí Minh, người đã thành công trong cuộc kháng chiến thành công thế kỷ 20. Còn rất nhiều những tên tuổi nổi tiếng khác gắn liền với vùng đất này.

Đất Nghệ An còn từng là Phượng Hoàng Trung Đô, kinh thành của triều đại Tây Sơn.

Có thể nói tinh thần bất khuất của đồng bào Nghệ Tĩnh luôn biểu hiện trong mọi hoàn cảnh và trước mọi chướng ngại nó gặp phải. Trong đời sống đức tin Công giáo cũng vậy. Giáo dân xứ Nghệ chính là những cộng đoàn bảo vệ đức tin và sống đức tin quyết liệt nhất trong những năm tháng bách đạo phong ba bão táp qua các triều đại Nhà Nguyễn. Trong số 117 vị thánh tử đạo Việt Nam có tới 6 vị thuộc giáo phận Vinh hiện nay. 6 vị ấy là đại diện cho hàng trăm hàng ngàn giáo dân đã ngã xuống để hạt giống đức tin lớn lên trong lòng người.

Tranh 117 vị Thánh Tử Đạo Việt Nam của Gordor Faggetter

Nhà thờ chính toà Xã Đoài

“Nền cũ…

Nhà thờ Chính toà Xã Đoài còn có tên gọi khác là nhà thờ Chính toà Đức Mẹ Lên Trời, toạ lạc tại xã Nghi Diên, Nghi Lộc, Nghệ An. Ngôi thánh đường hiện tại đã là công trình thứ ba xây trên nền cũ sau khi ngôi thánh đường trước đó bị bom đạn chiến tranh đánh sập vào năm 1968. Một phép lạ đã xảy ra trong sự kiện này là tượng Đức Mẹ vẫn nguyên vẹn trong đống gạch đá đổ nát, như một dấu chỉ cho thấy sự hiện diện và quan phòng của Mẹ Maria. Ngay sau khi xây dựng lại, ngôi giáo đường đã được cung hiến trọng thể vào năm 1979.

Ngược dòng lịch sử vào quá khứ xa xôi, những ngày phôi thai của giáo hội trong thế kỷ 17. Năm 1659, nhận thấy công cuộc truyền giáo tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, Toà Thánh đã thiết lập hai giáo phận mới: Giáo phận Đàng Ngoài và giáo phận Đàng Trong, lấy Huế làm nơi phân giới. Sau đó, theo đà phát triển lại chia tiếp giáo phận Đàng Ngoài thành Đông Đàng Ngoài gồm Hải Phòng và các tỉnh phía bắc, và Tây Đàng Ngoài từ Hà Nội trở vào tới Quảng Bình, trong đó phần đất từ cực nam Thanh Hoá đến sông Gianh được gọi là “xứ Nghệ”.

Vì cách quá xa Hà Nội, đường xá đi lại khó khăn, và bà con nơi đây cũng có tiếng nói khác hẳn người miền bắc, nên Xứ Nghệ có một cơ chế quản lý gần như độc lập, tách biệt với Hà Nội, với một giám mục phó và có Toà Giám mục đặt tại Trang Đen (Nam Đàn), sau dời vào Thọ Kỳ (Thọ Ninh), cuối cùng dời đến Xã Đoài vào năm 1842. Trên thực tế Xứ Nghệ từ ngày đó đã tồn tại như một giáo phận độc lập.

Năm 1846, Đức cha Liêu Retord gửi về Toà thánh một bản phúc trình với nội dung ca ngợi tinh thần của giáo dân xứ Nghệ: “Ở tại Hà Tĩnh và Nghệ An có tới 45,364 bổn đạo. Trong hai tỉnh này, họ là những bổn đạo sốt sắng nhất trong Giáo Phận.” và ngài thành khẩn xin thiết lập giáo phận mới tại đây. Việc này đã thúc đẩy Giáo hoàng Gregorio ra Sắc chỉ “Ex debitu pastoralis” ngày 27/03/1846 thành lập giáo phận Vinh kéo dài từ cực nam Thanh Hoá, trải qua hai tỉnh Nghệ An-Hà Tĩnh và một phần tỉnh Quảng Bình. Đồng thời Toà thánh bổ nhiệm Đức cha Gauthier, hay Ngô Gia Hậu, làm đại diện Tông toà tại Giáo phận mới.

Đức cha Hậu đến nhận nhiệm sở Xã Đoài vào đầu năm 1847. Đến năm 1868, với sự giúp sức của Nguyễn Trường Tộ, ngài cho xây dựng cơ sở Toà Giám mục Xã Đoài.

Sau khi Đức cha Hậu mất là thời kỳ bách đạo khốc liệt và những biến chuyển mạnh mẽ của lịch sử dân tộc.

Năm 1892, Nhà thờ Chính toà khánh thành dưới thời Đức cha Trị. Ngài đã làm lễ cung tiến trọng thể và dâng hiến Giáo phận Vinh cho Đức Mẹ, đồng thời nhận Đức Mẹ Lên Trời làm bổn mạng giáo phận. Đó chính là ngôi nhà thờ đầu tiên.

Ngôi nhà thờ ấy bị bom đánH sập năm 1968, và được tái thiết lại năm 1979, chính là ngôi thánh đường đang hiện diện ngày nay.

…Lâu đài…

Một khung cảnh trầm mặc, một bầu khí linh thiêng, và một dáng vẻ cổ kính, đó là cảm giác khi chúng tôi bước qua cánh cổng nhỏ bằng đá cuối con đường dẫn từ Toà Giám mục vào sân ngôi thánh đường trong một buổi chiều mùa hè oi bức.

Những bức tường qua nửa thế kỷ gió sương đã rêu phong loang lổ nhưng không hề mất đi sự uy nghi đường bệ của lối kiến trúc Gothic với những cột trụ, cổng vòm, ô cửa, toà tháp, trái lại còn khoác lên cho chúng một vẻ trầm mặc của thời gian.

Ngôi nhà thờ nằm vững chãi, nhưng có phần chơ vơ trên bãi đất rộng và khô cằn, bao quanh là những hàng cây xanh um tùm, rì rào gió thổi. Khu vườn xanh tốt che mát cho cái nắng chiều gay gắt, đồng thời làm sáng bừng lên toàn bộ khối kiến trúc đồ sộ ấy dưới ánh mặt trời. Nắng rọi thẳng vào mặt tiền nguy nga có ba toà tháp đối xứng vươn cao đưa Thánh giá lên bầu trời, tạo cảm giác chói chang khi đứng đối diện với cung điện của Chúa.

Sắc trắng của tường vôi, sắc đen của rêu phủ, sắc đỏ của mái ngói, và sắc xám của những mái vòm, tổng hoà tất cả tạo nên một bức tranh cổ kính, yên bình của ngôi giáo đường giữa vườn cây xanh rì.

Đi qua cánh cổng đã ố đen bên hông nhà thờ, ta bước vào một không gian linh thiêng và trầm lắng. Thánh giá Chúa ngự chính giữa cung thánh, tĩnh lặng và chờ đợi. Phía trên cao là linh tượng Đức Mẹ Về Trời, bổn mạng Giáo phận.

Trong một buổi chiều yên ả, nơi đây thật sự thích hợp cho bạn tìm tới Chúa và thưa chuyện cùng Ngài. Một nơi chốn tách biệt với sự ồn áo náo động của bên ngoài. Thật hiếm thất một ngôi Nhà thờ Chính toà nào lại khiêm nhường và yên bình như ở đây.

 

…Bóng tịch dương”

Ngày 28/06/2017, Đức cha Phaolô Nguyễn Thái Hợp, Nguyên Giám mục Chính tòa giáo phận Vinh đã chủ sự lễ đặt viên đá đầu tiên xây dựng lại toàn bộ Toà giám mục và Nhà thờ Chánh toà.

Ngôi giáo đường này sắp kết thúc chặng đường phục vụ kéo dài gần nửa thể kỷ của mình. Trong quãng thời gian ấy, ngôi nhà thờ đã là nơi an ủi và che chở bà con giáo dân những lúc gian nan, nơi mọi người tề tựu trước nhan thánh Chúa ngự trong bí tích Thánh Thể, nơi dẫn dắt đời sống đức tin của Giáo phận Vinh. Từ nơi đây đã sản sinh ra biết bao nhiêu hoa trái tốt đẹp cho Giáo hội. Có thể nói, ngôi nhà thờ đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh được trao phó.

Rời khỏi khuân viên giáo đường khi mặt trời đã xuống thấp, hắt những tia sáng cuối cùng lên nền trời đỏ rực, và lên cây thánh giá cao vời của tháp giữa mặt tiền nhà thờ. Ngày mai bình minh sẽ lại lên và chiếu toả ánh sáng lên ngôi thánh đường mới để tiếp tục sứ mạng phục vụ dân Chúa.

Bài viết, hình ảnh và trình bày: Kim Lưu

Nguồn tham khảo:

https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/gp-vinh-31430

http://giaophanvinh.net/gioi-thieu-so-luoc-ve-giao-phan-vinh

http://www.vietcatholic.net/News/html/228045.htm

https://www.gpvinh.com/thanh-le-ky-niem-41-nam-cung-hien-nha-tho-chinh-toa-xa-doai-8462

http://vntaiwan.catholic.org.tw/vnchurch/lsvinh2.htm

(*) Trích “Thăng Long Thành Hoài Cổ” của Bà Huyện Thanh Quan

Một ca khúc rất hay về Gioáp phận Vinh

Bạn thích bài viết này không?

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Bạn có nhận xét gì không?